Apa Itu Deepfake AI? Ini Cara Kenal Pasti Video Palsu Sebelum Anda Terpedaya!

Bayangkan anda sedang scroll Facebook.

Tiba-tiba muncul video seorang selebriti terkenal mempromosikan peluang pelaburan.

Wajahnya nampak betul.

Suaranya pun sama.

Malah, pergerakan bibirnya kelihatan sepadan dengan apa yang disebut.

Dalam video itu, dia berkata:

“Modal RM300 sahaja. Anda boleh dapat pulangan ribuan ringgit!”

Anda mula tertanya-tanya.

“Eh, betul ke artis ni promote pelaburan macam ni?”

Tetapi bagaimana kalau selebriti tersebut sebenarnya tidak pernah merakam video itu?

Bagaimana kalau wajah dan suaranya telah dimanipulasi menggunakan kecerdasan buatan?

WEHH! Inilah antara risiko teknologi yang dikenali sebagai deepfake AI.

Teknologi ini boleh menghasilkan kandungan yang sangat meyakinkan sehingga kita sukar membezakan rakaman sebenar daripada kandungan yang direka atau diubah.

Jadi, apakah sebenarnya deepfake, bagaimana ia berfungsi dan apa yang boleh kita lakukan untuk melindungi diri?

Jom fahami satu demi satu.

1. Apa Itu Deepfake AI?

Deepfake merujuk kepada kandungan seperti video, imej atau audio yang dihasilkan atau dimanipulasi menggunakan teknik kecerdasan buatan supaya seseorang kelihatan atau kedengaran melakukan sesuatu yang sebenarnya tidak berlaku.

Istilah ini berasal daripada gabungan perkataan deep learning dan fake.

Secara mudah, AI mempelajari corak tertentu daripada data, seperti rupa wajah, ekspresi, suara atau pergerakan seseorang.

Kemudian, sistem tersebut boleh digunakan untuk menghasilkan kandungan sintetik yang menyerupai individu itu.

Contohnya:

• Video yang memperlihatkan seseorang menyebut ayat yang tidak pernah diucapkannya.
• Rakaman suara yang menyerupai ahli keluarga.
• Wajah seseorang yang diletakkan pada tubuh individu lain.
• Video panggilan yang memaparkan wajah tiruan.
• Kandungan palsu yang menyerupai pengumuman seorang tokoh awam.

Namun, tidak semua kandungan yang dijana AI semestinya deepfake.

Video animasi watak rekaan yang dihasilkan menggunakan AI, misalnya, tidak semestinya melibatkan penyamaran identiti individu sebenar.

Perbezaan penting ialah bagaimana teknologi digunakan dan sama ada kandungan itu berpotensi mengelirukan penonton.

2. Bagaimana Teknologi Deepfake Berfungsi?

Untuk memahami deepfake, bayangkan seseorang mempunyai banyak gambar dan rakaman video wajah yang sama.

Daripada bahan tersebut, sistem AI boleh mempelajari pelbagai ciri.

Antaranya bentuk wajah, ekspresi, sudut kepala dan pergerakan mulut.

Sesetengah teknik menggunakan model pembelajaran mendalam untuk memanipulasi rakaman sedia ada.

Teknologi generatif yang lebih baharu pula boleh menghasilkan wajah, suara atau adegan sintetik berdasarkan arahan dan bahan rujukan.

Contoh mudah

Katakan seseorang mempunyai rakaman video seorang pelakon sedang bercakap.

Dengan teknik manipulasi tertentu, kandungan baharu boleh dihasilkan supaya pelakon itu kelihatan menyebut skrip berbeza.

Hasilnya mungkin menyerupai video sebenar walaupun pelakon tersebut tidak pernah merakam skrip berkenaan.

Proses yang sama boleh digunakan terhadap suara.

Teknologi voice cloning boleh menghasilkan pertuturan yang menyerupai seseorang berdasarkan sampel audio.

Keupayaan sebenar bergantung pada teknologi, kualiti bahan rujukan dan keadaan rakaman.

Yang penting, kita tidak boleh lagi menganggap suara yang kedengaran biasa sebagai bukti mutlak identiti seseorang.

3. Kenapa Deepfake Semakin Sukar Dikesan?

Pada peringkat awal perkembangan teknologi ini, banyak video palsu mempunyai kecacatan yang jelas.

Contohnya wajah kabur, bibir tidak sepadan atau pencahayaan yang pelik.

Tetapi teknologi AI terus berkembang.

Sesetengah hasil kini mempunyai pergerakan lebih lancar, suara lebih semula jadi dan penyelarasan bibir yang lebih baik.

Selain itu, video yang dimuat naik ke media sosial sering dimampatkan.

Kualiti rakaman yang rendah boleh menyembunyikan petunjuk visual tertentu.

Penonton pula biasanya melihat kandungan pada skrin telefon yang kecil.

Jika video hanya berdurasi 15 saat, kita mungkin tidak mempunyai cukup masa untuk memeriksa butirannya.

Sebab itu, kaedah paling penting bukan sekadar mencari wajah yang nampak pelik, tetapi mengesahkan dari mana video tersebut datang.

4. Tujuh Tanda Video Deepfake Yang Patut Diperhatikan

Tiada satu petunjuk yang boleh membuktikan sesuatu video ialah deepfake.

Namun, tanda berikut boleh menjadi sebab untuk membuat pemeriksaan lanjut.

Tanda 1: Pergerakan bibir tidak sepadan dengan suara

Perhatikan sama ada mulut bergerak secara semula jadi mengikut perkataan yang disebut.

Kadangkala terdapat kelewatan atau pergerakan yang janggal.

Tetapi video sebenar juga boleh mengalami masalah penyelarasan audio akibat sambungan internet atau penyuntingan.

Jadi, tanda ini bukan bukti muktamad.

Tanda 2: Wajah berubah secara pelik

Perhatikan bahagian tepi muka, rahang, telinga atau rambut.

Ada kandungan sintetik yang menunjukkan bentuk wajah berubah apabila kepala bergerak.

Namun, teknologi moden mungkin menghasilkan wajah yang kelihatan sangat konsisten.

Tanda 3: Pencahayaan dan bayang-bayang tidak konsisten

Jika muka terlalu terang sedangkan kawasan sekeliling gelap, atau bayang-bayang bergerak dengan cara yang tidak munasabah, video itu wajar diperiksa.

Walau bagaimanapun, pencahayaan pelik juga boleh disebabkan oleh penapis kamera atau suntingan biasa.

Tanda 4: Suara kedengaran tidak semula jadi

Ada rakaman sintetik yang mempunyai intonasi terlalu rata, jeda ganjil atau sebutan tertentu yang tidak konsisten.

Tetapi suara AI yang berkualiti tinggi mungkin tidak mempunyai masalah tersebut.

Tanda 5: Butiran kecil kelihatan berubah

Cermin mata, anting-anting, jari atau objek di latar belakang kadangkala kelihatan berubah bentuk dalam kandungan yang dijana AI.

Namun, artifak pemampatan video juga boleh menyebabkan kecacatan visual.

Tanda 6: Kandungan terlalu sensasi

Jika seseorang yang terkenal tiba-tiba membuat pengumuman luar biasa, menjanjikan keuntungan tidak masuk akal atau meminta wang dengan segera, jangan terus percaya.

Ini ialah tanda amaran terhadap kemungkinan penipuan, walaupun videonya belum terbukti deepfake.

Tanda 7: Tiada sumber asal yang boleh disahkan

Ini antara tanda paling penting.

Adakah video tersebut dimuat naik melalui akaun rasmi individu atau organisasi berkenaan?

Adakah pengumuman yang sama muncul pada saluran rasmi lain?

Adakah terdapat laporan bebas yang boleh dipercayai?

Jika video hanya muncul daripada akaun tidak dikenali, berhati-hati.

5. Deepfake Boleh Digunakan Untuk Scam Pelaburan

Bayangkan anda melihat video seorang personaliti terkenal berkata:

“Saya sendiri sudah mencuba platform ini. Daftar sekarang sebelum peluang ditutup!”

Video itu disertakan logo syarikat, gambar wang dan tangkap layar kononnya menunjukkan keuntungan.

Kemudian anda diminta menekan pautan untuk mendaftar.

Ini merupakan contoh bagaimana identiti seseorang boleh disalahgunakan untuk memberikan gambaran bahawa sesuatu skim telah mendapat sokongan individu terkenal.

Penipu mungkin menggunakan wajah atau suara tiruan untuk membina kepercayaan.

Mereka juga boleh mencipta laman web yang menyerupai portal berita.

Apa perlu diperiksa?

Pertama, cari pengumuman tersebut melalui akaun rasmi individu yang dikatakan terlibat.

Kedua, semak status syarikat atau entiti pelaburan melalui pihak berkuasa kewangan yang berkaitan.

Ketiga, jangan menganggap sesuatu pelaburan selamat hanya kerana ada wajah selebriti dalam video.

Keempat, berhati-hati dengan janji pulangan tinggi yang kononnya dijamin tanpa risiko.

Wajah terkenal bukan lesen pelaburan. Video meyakinkan bukan bukti keuntungan.

6. Suara AI Boleh Menyamar Sebagai Ahli Keluarga

Ini antara senario yang paling membimbangkan.

Bayangkan anda menerima panggilan daripada nombor tidak dikenali.

Apabila menjawab, anda mendengar suara yang sangat mirip anak sendiri.

“Mak, tolong! Saya ada masalah. Saya perlukan duit sekarang!”

Anda panik.

Pemanggil pula mendesak supaya wang dipindahkan segera.

Dalam sesetengah penipuan, teknologi peniruan suara AI boleh digunakan untuk menyamar sebagai individu yang dikenali.

Suruhanjaya Perdagangan Persekutuan Amerika Syarikat (FTC) telah memberi amaran tentang penggunaan teknologi ini dalam penipuan kecemasan keluarga.

Apa patut dibuat?

Jangan terus memindahkan wang.

Tamatkan panggilan jika perlu.

Hubungi ahli keluarga tersebut menggunakan nombor yang sudah anda simpan dan percayai.

Jika mereka tidak menjawab, cuba hubungi ahli keluarga lain yang boleh mengesahkan keadaan.

Anda juga boleh menetapkan kata pengesahan keluarga untuk situasi kecemasan, tetapi jangan gunakan maklumat mudah diteka seperti tarikh lahir.

Jika suara kedengaran sama sekalipun, identiti pemanggil masih perlu disahkan.

7. Adakah Semua Video AI Berbahaya?

Tidak.

Teknologi AI juga mempunyai banyak kegunaan yang sah dan kreatif.

Contohnya:

• Penghasilan kandungan pendidikan.
• Alih bahasa dan alih suara.
• Kesan visual untuk filem.
• Animasi dan penceritaan.
• Pemulihan rakaman lama.
• Alat bantuan komunikasi.

Masalah timbul apabila teknologi digunakan untuk menyamar tanpa kebenaran, menipu, mengganggu atau merosakkan reputasi seseorang.

Sebagai contoh, penggunaan suara sintetik dengan persetujuan individu berkenaan dan pendedahan yang jelas berbeza daripada penggunaan suara tersebut untuk memperdaya orang ramai.

Oleh itu, kita perlu membezakan antara penggunaan AI yang telus dengan kandungan manipulatif yang sengaja mengelirukan.

8. Cara Semak Sama Ada Video Itu Benar atau Palsu

Daripada hanya melihat wajah, cuba gunakan kaedah semakan yang lebih menyeluruh.

Langkah 1: Cari sumber asal

Lihat akaun yang pertama kali memuat naik video tersebut, jika dapat dikenal pasti.

Semak sama ada akaun itu benar-benar milik individu atau organisasi yang disebut.

Jangan hanya bergantung pada tanda pengesahan akaun atau bilangan pengikut.

Langkah 2: Cari kenyataan rasmi

Jika video mendakwa seorang menteri, selebriti atau syarikat membuat pengumuman penting, semak saluran rasmi mereka.

Pengumuman besar biasanya mempunyai konteks dan maklumat tambahan.

Langkah 3: Buat carian menggunakan ayat penting

Ambil satu ayat luar biasa daripada video.

Cari ayat tersebut melalui enjin carian.

Lihat sama ada sumber yang dipercayai melaporkannya.

Langkah 4: Periksa imej daripada video

Ambil tangkap layar pada bahagian yang jelas.

Gunakan carian imej seperti Google Lens untuk melihat sama ada imej atau rakaman serupa pernah muncul sebelum ini.

Langkah ini berguna untuk mengenal pasti video lama yang diberikan kapsyen baharu.

Langkah 5: Semak konteks penuh

Ada video yang bukan deepfake, tetapi dipotong sehingga maksud asal berubah.

Cari rakaman penuh jika tersedia.

Langkah 6: Jangan terlalu percaya alat pengesan AI

Sesetengah alat mendakwa boleh mengesan kandungan AI.

Namun, alat pengesanan boleh menghasilkan keputusan salah.

Keputusan “AI” atau “bukan AI” daripada satu alat tidak semestinya muktamad.

Langkah 7: Jika ragu-ragu, jangan kongsi sebagai fakta

Anda boleh menyimpan video untuk semakan atau bertanya kepada sumber yang berkaitan.

Elakkan menyebarkan dakwaan belum disahkan dengan kapsyen yang menggambarkannya sebagai perkara benar.

9. Apa Perlu Buat Kalau Sudah Terpedaya Dengan Scam Deepfake?

Jika anda telah memindahkan wang kepada penipu, tindakan segera sangat penting.

Di Malaysia, mangsa penipuan kewangan dalam talian boleh menghubungi National Scam Response Centre (NSRC) di talian 997.

Berdasarkan maklumat rasmi kerajaan Malaysia yang dikemas kini pada Julai 2026, talian tersebut beroperasi 24 jam setiap hari.

Selain itu:

1. Hubungi bank anda dengan segera melalui nombor rasmi.
2. Maklumkan transaksi yang disyaki berkaitan penipuan.
3. Simpan bukti seperti resit, tangkap layar, pautan dan nombor akaun.
4. Buat laporan polis.
5. Tukar kata laluan jika anda telah mendedahkan maklumat log masuk.
6. Jangan membuat bayaran tambahan kepada individu yang mendakwa boleh mendapatkan semula wang anda dengan bayaran tertentu.

Laporan yang cepat boleh membantu pihak berkaitan mengambil tindakan terhadap transaksi mencurigakan.

Namun, pemulangan wang tidak dijamin.

10. Bagaimana Kalau Wajah Kita Sendiri Digunakan Dalam Deepfake?

Bayangkan seseorang menggunakan gambar atau video anda untuk menghasilkan kandungan palsu.

Lebih membimbangkan jika kandungan itu digunakan untuk menyamar, meminta wang atau memalukan anda.

Jika perkara ini berlaku:

Simpan bukti. Rekodkan pautan, nama akaun, tarikh dan tangkap layar.

Laporkan kepada platform. Gunakan saluran aduan bagi penyamaran identiti atau kandungan manipulatif.

Maklumkan orang terdekat. Jika ada risiko orang lain terpedaya, beri amaran melalui saluran rasmi anda.

Buat laporan kepada pihak berkuasa jika berkaitan. Terutamanya jika terdapat ugutan, pemerasan, penipuan atau penyalahgunaan identiti.

Dapatkan nasihat profesional jika perlu. Kes tertentu mungkin memerlukan bantuan undang-undang atau sokongan lain.

Jangan menyebarkan semula kandungan yang memudaratkan secara meluas semata-mata untuk membuktikan kewujudannya.

Lebih baik berkongsi penjelasan ringkas bersama maklumat yang diperlukan untuk membuat laporan.

Deepfake vs Video Edit Biasa: Apa Bezanya?

Perkara	Suntingan video biasa	Deepfake AI
Teknik	Potong, gabung, tambah kesan atau ubah warna	AI menjana atau memanipulasi rupa, suara atau pergerakan
Identiti seseorang	Tidak semestinya diubah	Boleh digunakan untuk meniru identiti
Risiko mengelirukan	Ada, bergantung pada konteks	Ada, terutama apabila kandungan menyamar sebagai rakaman sebenar
Semua penggunaan berbahaya?	Tidak	Tidak
Cara mengesahkan	Semak sumber dan konteks	Semak sumber, konteks dan bukti sokongan

Perlu diingat, kategori ini boleh bertindih.

Sesuatu video deepfake mungkin turut menggunakan teknik penyuntingan biasa.

Checklist Sebelum Percaya Video Viral

Sebelum mempercayai sesuatu video yang mengejutkan, cuba semak perkara berikut.

• Adakah sumber asal video jelas?
• Adakah akaun tersebut benar-benar milik individu yang dipaparkan?
• Adakah terdapat pengesahan daripada sumber rasmi?
• Adakah tarikh dan lokasi kejadian diketahui?
• Adakah rakaman penuh tersedia?
• Adakah kandungan meminta wang, OTP atau maklumat peribadi?
• Adakah dakwaan terlalu sensasi atau mendesak?
• Adakah saya telah menyemak sumber lain sebelum berkongsi?

Jika beberapa perkara penting masih tidak jelas, lebih selamat untuk menangguhkan perkongsian.

Soalan Lazim Tentang Deepfake AI

Apa maksud deepfake AI?

Deepfake ialah kandungan audio, imej atau video yang dihasilkan atau dimanipulasi menggunakan AI sehingga boleh menyerupai individu atau kejadian sebenar.

Adakah deepfake hanya melibatkan video?

Tidak. Deepfake juga boleh melibatkan imej dan suara sintetik.

Bolehkah deepfake dikesan dengan mata kasar?

Kadangkala terdapat petunjuk visual, tetapi sesetengah kandungan sangat meyakinkan. Semakan sumber lebih penting daripada bergantung pada rupa video semata-mata.

Adakah semua video yang dijana AI ialah deepfake?

Tidak. Video AI yang memaparkan watak rekaan dan tidak menyamar sebagai individu sebenar tidak semestinya dikategorikan sebagai deepfake.

Bolehkah scammer meniru suara ahli keluarga?

Teknologi peniruan suara AI boleh disalahgunakan untuk tujuan tersebut. Jika menerima permintaan wang yang mencurigakan, sahkan identiti melalui saluran komunikasi lain.

Ke mana perlu lapor jika kehilangan wang akibat scam deepfake?

Hubungi bank dengan segera, hubungi NSRC 997 dan buat laporan polis.

Adakah alat pengesan AI sentiasa tepat?

Tidak. Alat pengesanan mempunyai keterbatasan dan boleh menghasilkan keputusan salah.

Kesimpulan

Teknologi deepfake AI menunjukkan betapa pesatnya perkembangan kecerdasan buatan.

Hari ini, video yang kelihatan meyakinkan tidak semestinya membuktikan sesuatu kejadian benar-benar berlaku.

Wajah boleh dimanipulasi.

Suara boleh ditiru.

Konteks rakaman boleh diubah.

Tetapi ini tidak bermaksud kita perlu mencurigai semua kandungan di internet.

Apa yang lebih penting ialah membina tabiat menyemak sumber dan bukti sebelum membuat kesimpulan.

Jika video melibatkan permintaan wang, tawaran pelaburan atau kecemasan keluarga, ambil langkah pengesahan tambahan.

WEHH! Zaman sekarang, jangan percaya sesuatu hanya kerana “aku nampak dengan mata sendiri”.

Kadangkala yang lebih penting ialah bertanya:

“Siapa yang rakam, dari mana video ini datang dan bolehkah ceritanya disahkan?”

---

Rujukan dan bacaan lanjut

1. FBI — Senior U.S. Officials Impersonated in Malicious Messaging Campaign: https://www.fbi.gov/investigate/cyber/alerts/2025/senior-us-officials-impersonated-in-malicious-messaging-campaign
2. Federal Trade Commission — Scammers Use Fake Emergencies To Steal Your Money: https://consumer.ftc.gov/articles/scammers-use-fake-emergencies-steal-your-money
3. Portal Rasmi Kerajaan Malaysia — Hotline NSRC 997: https://www.malaysia.gov.my/my/topics/hotline-nsrc-997
4. Bank Negara Malaysia — Financial Scams: https://www.bnm.gov.my/faqs/scams
5. National Anti-Financial Crime Centre — Maklumat NSRC: https://nfcc.jpm.gov.my/

Nota editorial: Contoh video pelaburan, panggilan keluarga dan penyamaran dalam artikel ini ialah situasi ilustrasi, bukan dakwaan terhadap individu sebenar. Artikel ini bertujuan memberikan pendidikan keselamatan digital dan bukan penilaian forensik terhadap video tertentu.